Ҳаҭыр зқәу аԥсуажәлар, ишыжәдыруа еиԥш, ҳабацәа рхаан ҳгәылацәа, Москвантәи ироуз адгылара рхы иархәаны, ҳбызшәа ҳҿырхырц ақәыркхьан, ҳашколқәа, ҳдоуҳатә хәышҭаарақәа адыркхьан, ҳҭоурыхи, ҳҭыԥхьыӡқәеи еицаркуан. Уи азмырхакәа, ҳадгьылқәа ааныркылеит, иҳабашьит, аха рыгәҭакы рзынамыгӡеит: аԥсуаа рхы еиқәдырхеит, ишьақәдыргылеит рҳәынҭқарра, аԥсшәа Аԥсны аҳра ауртә иҟалеит.
Абызшәа баша еицәажәагам, уи ажәлар ирҭоурыхуп, ахы зқьышықәсқәа ирыларсуп, уи ажәлар ирдоуҳауп, иргәыцәуп, ирхаҿсахьоуп. Збызшәа зцәыӡыз - имилаҭ дацәыӡит! Аԥсшәа аныҟам - аԥсуа милаҭ зыҟалом!
Аԥсшәа - ҩыратә бызшәак аҳасабала - аԥышәа ду иахысхьеит. Ишьақәгылахьеит алитературатә бызшәа, амилаҭтә литература, иҭыҵхьеит хкы рацәала аҩымҭақәа, аиҭагақәа, анаукатә усумҭақәа, атерминологиатә жәарқәа, арҵага шәҟәқәа уҳәа убыс ирацәаны. Аԥсуа бызшәа аҿиара иазкны, ҳхаан ирыдыркылахьеит апрограммақәа, иаԥҵан аԥсуа бызшәа аҿиара иазку афонд, Аҳәынҭқарра абызшәатә политикаазы акомитет, аус руеит аԥсуа телехәаԥшра, аԥсуа радио, иҭыҵуеит аԥсуа газеҭ, ииартуп амилаҭтә хәыҷбаҳчақәа, аԥсуа школқәа, аԥсшәа иахысуеит атәым школқәа рҿгьы.
1994 шықәсазы аԥсшәа шьақәырӷәӷәан ҳәынҭқарра бызшәас, Аԥсны Аконституциа а-6-тәи ахәҭаҷ иаҳәоит: Аԥсны аҳәынҭқарра бызшәас иамоуп аԥсуа бызшәа.
Аурыс бызшәа, аԥсуа бызшәа инаваргыланы, аҳәынҭқарратәи, егьырҭ еиуеиԥшым аусҳәарҭақәеи рыҟны хархәара амазар ауеит.
Аԥсны инхо ажәлар гәыԥқәа зегьы, рхатәы бызшәа ԥықәсларада ахархәаразы ирымоу азин аҳәынҭқарра хылаԥшра азнауеит.
Абарҭ иарбоу аԥҟарақәа роуп шьаҭс иамоу Аԥсны аҳәынҭқарра абызшәатә политика. Аԥсшәа астатус ҷыдала ихьчоуп Аконституциа 83-тәи ахәҭаҷ аҿы, ара аԥсуа бызшәа астатус ԥсахра зқәым аконституциатә ԥҟарақәа ируакны иԥхьаӡоуп.
Иахьа ҳҭагылазаашьа зеишроу ала, Аԥсны атәылауаҩ, хымԥада идыруазароуп ҩ-бызшәк - иҳәынҭқарратәу аԥсшәа, иара убас ицхыраагӡоу аурысшәа.
Абҵарамза (ноиабр) 14, 2007 шықәсазы, Аԥсны Жәлар реизара адепутатцәа еицҿакны ирыдыркылеит Аԥсны Аҳәынҭқарра абызшәа азы Азакәан.
Уи, хьаҳәа-ԥаҳәада инапы аҵаиҩит Аԥсны Ахада С. В. Багаԥшь. Ари ахҭыс даара кыр зҵазкуа, амилаҭ еиқәзырхо акы акәны ажәлар ирыдыркылеит, иаԥсуамыз ҳтәылауаагьы уи иаҿамгылеит. Азакәан ахәҭаҷқәа аус руа иҟаларц азы хаз-хазы иазгәаҭан урҭ амчра анроуа ашықәсқәа.
Убас, 2015 шықәсазы, амчра аиуит Азакәан аҩбатәи ахәҭаҷ. Уи излаҳәо ала, "Аԥсны Аҳәынҭқарратә мчрақәеи, урҭ ирыҵаркуа аҟәшақәеи, аҭыԥантәи аусбарҭақәеи рнаԥхгаҩцәа, Жәлар Реизара адепутатцәеи ируалԥшьоуп аҳәынҭқарратә бызшәа ԥықәсрада адырреи ахархәареи".
Ҽакала иуҳәозар, 2015 шықәса инаркны Аҳәынҭқарратә бызшәа ззымдыруа ауаҩы, хыхь зыӡбахә ҳәоу аусбарҭақәа рнаԥхгараҿ аҟалара ихәҭам, иара убас депутатыскгьы дзыҟалом.
Ари Азакәан инақәыршәаны, 2022 шықәсазы Жәлар Реизара иханарҭәааит Адепутатцәа ралхразы Аконституциатә Закәан абарҭ ацәаҳәақәа рыла: "Жәлар реизара депутатс дҟалар алшоит дарбанызаалак Аҧсны атәылауаҩы, идыруазар иҳәынҭқарратәу аԥсшәеи, иара убас аурысшәеи."
Уи аахыс иҵхьеит 4 шықәса, иааигәахеит алхра ҿыцқәа, убри аҟынтә, мшқәак раԥхьа Жәлар Реизара адепутатцәа ирзааҭгылеит апроцедуратә зҵаарақәа. Абарҭқәа зегьы инарымаданы иазгәаҭатәуп, 1994 шықәса аахыс, Аҧсны атәылауаа - иаԥсыуоугьы, иаԥсыуамгьы - маҭәарк аҳсабала Аԥсны ашколқәеи, Ауниверситет асекторқәа зегьы рыҟны аҧсшәа ишахысуа.
Акариера ҳаҭыр ақәызҵо ауаа ирыман, иахьагьы ирымоуп Аҳәынҭқарратә бызшәа рҵарҭә еиԥш аҭагылазаашьа. Ишдыру еиԥш, абызшәа аԥсҭазаараҿы хархәара змоуз - имыӡыр ауӡом.
Хымԥада, зегьы иаҳуалуп Аԥсны Аҳәынҭқарратә бызшәа иадҳәалоу азакәанқәеи, Аҳәынҭқарратә программақәеи рынагӡара, аҭакԥхықәра зду ауаа аԥхьа инаргыланы.
Иахьа, аԥсуаа џьоукы, змилаҭтә хдырра кәадахаз, ҳбызшәа зҿабахьоу аглобалистцәа, адепутатра еиԥхыӡуа ауаа Аконституциеи Аконституциатә закәанқәеи рыла ҳәынҭқарратә бызшәас ишьақәдарӷәӷәаз аԥсшәа иаҿагыло иелагеит. Урҭ иргәаласыршәар сҭахыуп адунеи аҿы еицырдыруа аклассикцәа ражәақәа:
Афилософ ду Гегель иҩуан "зхатәы бызшәа атәазымбо - имилаҭ хынтәны ишьуеит (даӷоуп)";
Карл Маркс иҳәамҭа: "Ауаҩытәыҩса дахьынхо атәыла абызшәа изымдыруазар, уи ма дсасуп, ма дгыӡҳәыӡуп, ма збызшәа аларҵәара зҭахыу аккупантуп";
"Уаҵәы схатәы бызшәа ыӡраны иҟазар, сара иахьа сыԥсааит", иҳәон Расул Гамзатов.
Аҩызцәа, иҟалозар, ҳзықәтәоу амахә хаҳамҵәап!
В. Кәарҷиа, ԥшьынтә Жәлар Реизара адепутат,
Жәлар Реизара VI-тәи ааԥхьара Аспикер, академик.
